ژئو پاركها ، چشم انداز چهار بيليون سالة زمين از فراز فرداها
"انسان" و " زمين" دو واژه به هم گره خورده هستند كه تاريخي طولاني را باهم گذراندهاندو انسان چنان شيفتة ماوا وآشيانة خود است كه ميخواهد كنجكاوانه وقايع پيش از بودن خود را نيز بداند و چهرة زمين را از كودكي آن بشناسد. زمين نيز كه دانايي و زيبايي خالق هستي، آن را به هزار نقش و رنگ وآئين آراسته است، همواره انسان را به جوهرو نهاد اصلي خود ميكشاند: پاكي و رهايي از قيد و بندهاي مادي و رسيدن به چشمه هاي حقيقت.
از آنجا كه زمين ميراث همة افراد بشر است، سازمان هاي جهاني ( نظير يونسكو) به همراه دولتها و سازمان هاي محلي سعي در حفظ و ارائة بهتر اين ارزشها به نسلهاي آينده دارند. براي كمك به اين فرايند بايد ابتدا با تعاريف سادة آن آشنا شويم.
بر اساس تعاريف جهاني " يونسكو"، خصوصيات ژئو پارك عبارتند از :
-
ناحيه اي شامل يك يا چند ويژگي علمي، نه تنها وابسته به علم زمين شناسي، بلكه همچنين به خاطروجود مزاياي باستان شناسي، بوم شناسي يا ارزش هاي فرهنگي .
-
وجود يك برنامه مديريتي طراحي شده، به منظور بهبود وضعيت اجتماعي ـ اقتصادي در منطقه ( اغلب بر اساس تعاريف ژئو توريسم ) .
-
نمايش روشهاي حفظ و بهبود بخشيدن وضعيت ميراث زمين شناسي منطقه، به همراه فراهم آوردن بستري مناسب براي آموزش روشنتر و گستردهتر شاخههاي متنوع علوم زمين و مسائل محيط زيست.
-
ضرورت رعايت حقوق عمومي ، اجتماعي - محلي و حفظ حريم خصوصي افراد ، هر سه با هم در محل مورد نظر .
-
اين منطقه ميبايست قسمتي از شبكة جهاني باشد كه خودبه بهترين شكل نمايشگر تمرين هاي عملي در موردآموزش احترام به ميراث فرهنگي و اتحاد و يكپارچگي همة دنيا در رابطه با استراتژي هاي توسعه پايدار است.
ژئو پاركها مناطقي هستند كه در آن ميراث زمين شناختي آن ناحيه، با مديريتي دقيق و دائمي حفظ و نگهداري مي شود. در چنين طرحهايي موفقيت، فقط زماني حاصل مي شود كه منطقة مورد نظر، خود را با تمام قوا در گير اين برنامه كند. مكاني كه خود را نامزد انتخاب ژئوپارك ميكند، مي بايست بر آمده از اجتماعات محلي باشد. در ضمن براي توسعه و اجراي يك برنامة مديريتي مناسب، تعهدي جدي لازم است تا ضمن برآورده كردن نيازهاي اقتصادي جمعيت محلي، با قدرت از چشم اندازهايي كه مردم بومي در آن زندگي مي كنند، مراقبت شود. اين ابتكار جديد كه قرار است تاريخ 4 بيليون ساله زمين شناسي مارا براي آيندگان آمادة استفاده كند، روشي عالي است براي جلب توجه جامعة بين الملل به مناطقي كه پايگاههاي مهم زمين شناسي دنيا هستند.
ثبت يك ژئو پارك در فهرست جهاني يونسكو، فرآيندي بسيار طولاني است كه نياز به سالها آماده سازي مقدماتي دارد. در اين مدت، اطلاعات مربوط به ميراث زمين شناختي، مديريت منطقه و بهره برداريهاي ژئوتوريستي، گسترده تر ميشود و توجه شركتهاي توريستي به منطقه افزايش مييابد. تنها وجود پايگاه هاي جذاب زمين شناسي، نمي تواند يك ژئوپارك بسازد. براي اين كار ميبايست برنامه ريزيهاي مقدماتي، فرآيند هاي آماده سازي و مهمتر از همه درآمد هاي مالي، در نظر گرفته شوند تا ساختار منطقه بصورت ابزاري مناسب براي ثبت يك ژئوپارك درآيد.
پيشنهادات جديد يونسكو
بحث حفظ محيط زيست، ژئوتوريسم و پاركها، تا كنون به صورت قوانين واحد جهاني مطرح نشده است . دولتها و ملتها به صورت منطقه اي و سليقه اي اقداماتي را انجام داده اند. يونسكوقصد دارد جديدترين برنامههاي خودرا در دومين گردهمايي بين المللي ژئوپاركها؛ سپتامبر006 2، بلفاست ايرلند شمالي؛ در قالب سرفصلهاي زير تعريف كند:
-
انعكاس رشد و توسعة مبتكرانة ژئوپاركها در سراسر دنيا و بزرگداشت ميراث زمين.
-
بحث كردن دربارة مكانيسم هايي كه ادامة رشد خلاقانة ژئوپارك هاي جهاني را تضمين ميكند.
-
بررسي چگونگي ارتباط بين محققان علوم زمين و صنعت گردشگري كه منجر به توسعة اقتصادي پايدار ژئوپاركها مي شود.
-
بحث سودآوري اقتصادي ژئوپاركها براي مجموعههاي محلي.
-
بررسي روشهاي محافظت ميراث زمين شناسي در ژئوپاركها.
ويژگيهاي ژئوپارك تحت حمايت يونسكو:
جزيرة قشم، اولين ژئوپارك تائيد شده توسط يونسكو در ايران است. كشور ما با طبيعت بينظير خود ميتواند ژئوپارك هاي بيشتري را در ليست يونسكو به خود اختصاص دهد و اين امر امكان پذير نيست، مگر به همت علاقمندان به اين مرز و بوم و كساني كه در حفظ اين زيبايي هاي منحصر به فرد كوشا هستند. و اماچه مناطقي ميتوانند ژئوپارك تحت حمايت يونسكو باشند؟
1 ـ ژئو پارك تحت حمايت يونسكو ، ناحيه اي است با محدودههاي كاملا تعريف شده وداراي مساحت كافي بهمنظور توسعة اقتصادي منطقه در آينده . اين محدوده ميبايست شامل چندين موقعيت جالب زمين شناسي باشد( در ابعاد گوناگون ـ مقياسها مهم نيستند )، و يا چيدماني از جوهرة زمين شناسي باشد با تركيبي از ويژگي هاي علمي،كميابي يا زيبايي پديده، نمايش تاريخ زمين شناسي منطقه، نمايش وقايع يا فرايندهايي كه نه تنها ارزش زمين شناسي دارند، بلكه از لحاظ باستان شناسي ، بوم شناسي ، تاريخ يا فرهنگ شناسي نيز ارزشمند هستند.
2 ـ مكانهاي ديدني پارك اگر چه به هم متصلند اما همه رسما توسط مديريت منطقه اي، واقع در خود پارك، به دقت مراقبت مي شوند. مديريت پارك زير نظرقوانين محلي انجام وظيفه ميكند بهطوريكه توسعة حقيقي اجتماعي ـ اقتصادي ناحيه تضمين شود . اين قوانين و مقررات، ضمن حفظ محيط زيست، بايد تشويق كننده هم باشند. مثلا، كا رآفريني هاي مبتكرانه محلي، تجارت هاي كوچك، رونق صنايع روستايي براي توليد درآمدهاي جديد. (مثلا ژئوتوريسم وفروش محصولات زمين شناسي). اين امر مي بايستي يك در آمد تكميلي براي مردم داشته باشد و نيزسرمايه هاي خصوصي را جذب نمايد.
3 ـ ژئو پارك تحت حمايت يونسكو، توسعه اجتماعي ـ اقتصادي را پرورش مي دهد كه از لحاظ فرهنگي و محيط زيستي به حق باشد. اين امر تاثيري مستقيم بر ناحية درگير دارد: به وسيلة بهبودبخشيدن شرايط زندگي انسانها و محيط روستايي منطقه. به اين ترتيب رابطة جمعيت منطقه با محيط خودشان قوي تر و محكم تر مي شود و تجديد حيات فرهنگي منطقه، به جريان مي افتد.
4 ـ ژئو پارك تحت حمايت يونسكو، روشهاي حفظ ميراث زمين شناختي را ( نظير حفظ سنگهاي به نمايش گذاشته شده در منطقه) جستجو مي كند وآنها را نمايش مي دهد . منابع توليدكاني ها و انواع آنها، فسيل ها و جلوه هاي زمين در چار چوب قوانين ملي هر منطقه محافظت ميشوند. ژئو پارك بايد به معرفي رشتههاي مختلف علم زمين شناسي نظير زمين شناسي جامدات، زمين شناسي اقتصادي و معدن، زمين شناسي مهندسي، مورفولوژي، زمين شناسي يخچالي، آب شناسي،كاني شناسي، ديرينه شناسي، سنگ شناسي، رسوب شناسي، خاك شناسي، چينه شناسي، زمين شناسي ساختماني و آتشفشان شناسي كمك كند. مشاوره با سازمان هاي زمين شناسي مسؤول ، براي تضمين حفاظت مؤثر پايگاه يا منطقه ضروري است. به اين ترتيب مفاهيم حفاظت فيزيكي كه همواره مورد نظر است حاصل مي شود.
5 ـ ژئو پارك تحت حمايت يونسكو ، به عنوان يك ابراز آموزشي و تربيتي براي آموزش مفاهيم محيط زيستي خدمت مي كند. با آموزش و تحقيق و تربيت كردن افراد در زمينه هاي وابسته به رشتههاي گوناگون علوم زمين، حفظ زيست محيطي منطقه گستردهترميشود كه نتيجة آن توسعة پايدار منطقه است. چنين ژئوپاركي يك برنامه وسيع و مفصل آموزش زيست محيطي و تحقيقات علمي را فراهم مي كند كه درآن گروههاي هدف با برنامههاي متنوعي تعريف شده اند ( مدارس ؛ دانشگاهها ، عموم مردم و ...)
6 ـ ژئو پارك تحت حمايت يونسكو ، تحت قوانين حوزه قضايي منطقه مورد نظر باقي مي ماند و مسئوليت تصميم گيري در باره چگونه حفظ كردن پايگاهها و مناطق به عهده ايالت يا استان يا كشور مورد نظر مي باشد .
7 ـ بدنه طراحي شده براي پذيرش مسئو ليت ژئو پارك مي بايست از طريق برنامه مديريتي شامل قسمت هاي زير اعمال شود:
الف : دريافت جهاني از ژئو پارك ؛
ب : شناسايي و درك وضعيت منطقة مورد نظر؛
ج : دريافت توانايي هاي بالقوه منطقه از لحاظ توسعه اقتصادي.
8 ـ در طراحي ژئو پارك تحت حمايت يونسكو، بايست ارتقاء سطح كيفيت كار ، در بدنه مديريتي در نظر گرفته شود: يونسكو مي بايست به طور دائم و منظم، در جريان تازه ترين برنامه ها و پيشرفت هاي پارك قرار بگيرد.
